„ADHD to nie brak wychowania. To zaburzenie neurorozwojowe, które można skutecznie wspierać.”
Rozmowa z mgr Malwiną Szczygłowską-Hołubowicz – psychologiem, prowadzącą terapię grupową dzieci i młodzieży z ADHD w Dolnośląskim Centrum Psychoterapii
DCP: Coraz więcej mówi się o ADHD u dzieci. Czym właściwie jest ADHD i dlaczego tak ważne jest, aby rodzice nie bagatelizowali pierwszych objawów?
M.Sz.-H.:
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym. Oznacza to, że wynika ze specyficznego sposobu dojrzewania i funkcjonowania mózgu, a nie z błędów wychowawczych czy złej woli dziecka. To niezwykle ważne, ponieważ przez wiele lat dzieci z ADHD były oceniane jako niegrzeczne, leniwe, niezdyscyplinowane lub niewychowane. Dzisiaj wiemy, że ich trudności mają podłoże biologiczne.
Objawy ADHD dotyczą przede wszystkim trzech obszarów funkcjonowania: trudności z koncentracją uwagi, impulsywności oraz nadruchliwości. Jednak w praktyce klinicznej widzimy znacznie szerszy obraz. Dzieci mają problemy z planowaniem działań, organizacją codziennych obowiązków, pamięcią roboczą, kontrolą emocji czy przewidywaniem konsekwencji własnego zachowania. Coraz częściej mówi się również o zaburzeniach funkcji wykonawczych, które odpowiadają za planowanie, samokontrolę, elastyczność myślenia oraz realizację celów.
Dziecko z ADHD bardzo często wie, co powinno zrobić, ale ma ogromną trudność z przełożeniem tej wiedzy na konkretne działanie. Rodzice często słyszą od nauczycieli: „On potrafi, tylko nie chce". Tymczasem problem polega na tym, że dziecko chce, ale nie zawsze potrafi uruchomić mechanizmy samokontroli we właściwym momencie.
Niepokojące objawy warto konsultować jak najwcześniej. Im wcześniej postawiona zostanie diagnoza i rozpocznie się odpowiednio dobrana terapia, tym większa szansa na zapobieganie wtórnym trudnościom, takim jak niska samoocena, zaburzenia lękowe, depresja czy problemy w relacjach społecznych.
DCP: Jakie trudności najczęściej obserwuje Pani u dzieci z ADHD w wieku 7–10 lat?
M.Sz.-H.:
To niezwykle ważny etap rozwoju. Dziecko rozpoczyna naukę szkolną i po raz pierwszy staje wobec bardzo wysokich wymagań dotyczących koncentracji, organizacji pracy oraz przestrzegania zasad.
Najczęściej obserwujemy trudności z utrzymaniem uwagi podczas lekcji, zapominaniem poleceń, gubieniem przyborów szkolnych, odkładaniem zadań na później oraz szybkim rezygnowaniem z aktywności wymagających wysiłku umysłowego.
Drugim bardzo ważnym obszarem są emocje. Dzieci z ADHD reagują znacznie intensywniej niż ich rówieśnicy. Łatwo się frustrują, szybciej wpadają w złość, mają trudność z wyciszeniem się po konflikcie czy przegranej. Często nie potrafią jeszcze nazwać swoich emocji ani zastosować strategii ich regulowania.
Nie możemy również zapominać o funkcjonowaniu społecznym. Dzieci bywają impulsywne, przerywają innym, chcą natychmiast realizować swoje pomysły, mają trudność z czekaniem na swoją kolej. W konsekwencji bywają odrzucane przez grupę rówieśniczą. To z kolei prowadzi do obniżenia poczucia własnej wartości.
W tym wieku terapia ma ogromny potencjał profilaktyczny. Uczy dziecko umiejętności, które będą procentowały przez kolejne lata edukacji.
DCP: A z jakimi problemami zgłaszają się nastolatki w wieku 11–14 lat?
M.Sz.-H.:
W okresie dorastania objawy ADHD często przestają być kojarzone z nadruchliwością. Młodzież częściej doświadcza tzw. wewnętrznego niepokoju, trudności z organizacją życia oraz ogromnych problemów z planowaniem.
Pojawiają się zaległości szkolne, trudności z motywacją, zapominanie o sprawdzianach, odkładanie obowiązków oraz narastające poczucie porażki.
To również okres bardzo intensywnych zmian emocjonalnych. Nastolatki z ADHD częściej doświadczają obniżonego nastroju, zaburzeń lękowych oraz kryzysów związanych z samooceną. Bardzo często słyszę od młodych pacjentów: „Jestem gorszy od innych", „Nigdy niczego nie kończę", „Zawsze wszystko psuję".
Takie przekonania są niezwykle niebezpieczne, ponieważ mogą prowadzić do wycofania społecznego lub zachowań ryzykownych.
Dlatego terapia w tym wieku koncentruje się nie tylko na objawach ADHD, ale również na budowaniu poczucia kompetencji, odpowiedzialności i sprawczości.
DCP: Dlaczego terapia grupowa jest jedną z najbardziej rekomendowanych metod pracy z dziećmi z ADHD?
M.Sz.-H.:
Grupa terapeutyczna jest miejscem, w którym dziecko może natychmiast ćwiczyć nowe umiejętności.
Nie uczymy wyłącznie teorii. Dziecko doświadcza sytuacji społecznych, uczy się współpracy, komunikacji, kontrolowania impulsów oraz regulowania emocji w bezpiecznych warunkach.
Ogromnym atutem grupy jest modelowanie zachowań. Dzieci uczą się od siebie nawzajem. Widzą, że inni również mają podobne trudności i wspólnie poszukują skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi.
Badania pokazują, że rozwój kompetencji społecznych jest jednym z najważniejszych czynników poprawiających jakość życia dzieci z ADHD. To właśnie grupa daje możliwość naturalnego treningu tych umiejętności.
DCP: Jak wygląda terapia grupowa prowadzona w Dolnośląskim Centrum Psychoterapii?
M.Sz.-H.:
Program realizowany jest w formie zamkniętego cyklu obejmującego cały semestr szkolny.
Spotykamy się raz w tygodniu w godzinach popołudniowych.
Pracujemy wyłącznie w pięcioosobowych grupach, ponieważ tylko taka liczebność pozwala prowadzić naprawdę intensywną terapię.
Każde spotkanie ma określony temat, cele terapeutyczne oraz zestaw ćwiczeń praktycznych. Wykorzystujemy elementy terapii poznawczo-behawioralnej, psychoedukacji, treningu umiejętności społecznych, treningu funkcji wykonawczych oraz ćwiczeń rozwijających regulację emocji.
Program poprzedza konsultacja kwalifikacyjna z rodzicami i dzieckiem.
DCP: Co chciałaby Pani powiedzieć rodzicom zastanawiającym się nad terapią?
M.Sz.-H.:
Najważniejsze jest, aby nie czekać.
ADHD nie "mija" wraz z wiekiem. Zmienia się jedynie sposób, w jaki objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka.
Dobrze prowadzona terapia pozwala ograniczyć ryzyko wielu wtórnych trudności, poprawić funkcjonowanie szkolne, zwiększyć kompetencje społeczne oraz odbudować poczucie własnej wartości.
Każde dziecko z ADHD ma ogromny potencjał. Naszym zadaniem jest pomóc mu ten potencjał rozwinąć.
Zapisy do terapii grupowej:
Dolnośląskie Centrum Psychoterapii? ul. Powstańców Śląskich 28–30, Wrocław
☎ 71 332 36 70
? info@dcp.wroclaw.pl
? www.dcp.wroclaw.pl
