ADHD u dzieci i młodzieży – terapia poznawczo-behawioralna, leczenie oraz codzienne wsparcie dziecka
Wywiad z Agnieszką Juszczyk-Mirek – psychologiem, psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym (CBT), specjalistą Dolnośląskiego Centrum Psychoterapii
Redakcja DCP:
Pani Agnieszko, rodzice często odczuwają ogromny niepokój, kiedy słyszą diagnozę ADHD. Obawiają się, że ich dziecko będzie miało trudności przez całe życie. Co powiedziałaby Pani rodzicom na początku tej drogi?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Przede wszystkim chciałabym powiedzieć rodzicom, że diagnoza ADHD nie jest wyrokiem ani etykietą, która definiuje dziecko. Wręcz przeciwnie – dla wielu rodzin jest początkiem lepszego zrozumienia trudności, z którymi dziecko zmagało się od lat. Bardzo często rodzice po postawieniu diagnozy mówią: „Teraz wreszcie rozumiem, dlaczego było mu tak trudno”.
Dzieci z ADHD zazwyczaj codziennie słyszą wiele krytycznych uwag. Są upominane za to, że zapominają o obowiązkach, nie kończą rozpoczętych zadań, przerywają innym, są zbyt głośne lub nie potrafią spokojnie usiedzieć. Z biegiem czasu zaczynają wierzyć, że są „gorsze”, „leniwe”, „niegrzeczne” albo „niewystarczająco dobre”. Tymczasem większość tych zachowań nie wynika z braku chęci czy złej woli, ale z odmiennego funkcjonowania układu nerwowego.
Postawienie właściwej diagnozy pozwala spojrzeć na dziecko z zupełnie innej perspektywy. Zamiast pytać: „Dlaczego on znowu tego nie zrobił?”, zaczynamy zastanawiać się: „Co możemy zrobić, aby było mu łatwiej?”. Taka zmiana sposobu myślenia często poprawia atmosferę w rodzinie i zmniejsza liczbę codziennych konfliktów.
Najważniejsze jest jednak to, że ADHD można skutecznie wspierać. Dzięki odpowiednio dobranej terapii, współpracy rodziców, szkoły i specjalistów oraz – w wybranych przypadkach – leczeniu farmakologicznemu, dzieci mogą bardzo dobrze funkcjonować, rozwijać swoje mocne strony i osiągać sukcesy edukacyjne oraz społeczne.
Redakcja DCP:
Jaką rolę odgrywa psychoterapia poznawczo-behawioralna u dzieci i młodzieży z ADHD?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Psychoterapia poznawczo-behawioralna, czyli CBT (Cognitive Behavioral Therapy), jest jedną z najlepiej przebadanych metod wspierania dzieci i młodzieży z ADHD. Warto jednak podkreślić, że terapia nie „leczy” ADHD w znaczeniu usunięcia zaburzenia neurorozwojowego. Jej celem jest nauczenie dziecka umiejętności, które pomagają lepiej radzić sobie z codziennymi trudnościami wynikającymi z objawów ADHD.
Podczas terapii pomagamy dziecku zrozumieć, jak funkcjonuje jego mózg, dlaczego trudniej jest mu utrzymać uwagę, kontrolować impulsy czy organizować swoje obowiązki. Już sama psychoedukacja przynosi wielu dzieciom ulgę. Kiedy słyszą, że ich trudności mają biologiczne podłoże i nie świadczą o lenistwie czy braku inteligencji, zaczynają patrzeć na siebie z większą życzliwością.
Terapia CBT ma bardzo praktyczny charakter. Nie ogranicza się wyłącznie do rozmowy. Każde spotkanie służy rozwijaniu konkretnych umiejętności, które dziecko może wykorzystać w domu, w szkole i w relacjach z rówieśnikami. Uczymy planowania, organizacji czasu, rozwiązywania problemów, kontroli impulsów, rozpoznawania emocji oraz sposobów radzenia sobie z frustracją. Dzieci uczą się także monitorowania własnych zachowań i stopniowego budowania samodzielności.
W terapii wykorzystujemy liczne ćwiczenia praktyczne, scenki sytuacyjne, gry terapeutyczne oraz zadania wykonywane pomiędzy spotkaniami. Dzięki temu dziecko może stopniowo przenosić nowe umiejętności do codziennego życia.
Redakcja DCP:
Nad czym najczęściej pracujecie podczas terapii?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Zakres terapii zawsze dostosowujemy do wieku dziecka oraz jego indywidualnych trudności. Nie istnieje jeden uniwersalny program odpowiedni dla wszystkich dzieci z ADHD.
U młodszych dzieci bardzo często koncentrujemy się na rozwijaniu umiejętności zatrzymywania się przed działaniem. Dzieci uczą się rozpoznawać moment, w którym pojawia się impuls, oraz stopniowo wprowadzać krótką przerwę przed reakcją. W praktyce oznacza to naukę zatrzymania się, zastanowienia i dopiero później podjęcia działania. Dla wielu dzieci jest to ogromne wyzwanie, ponieważ impulsywność stanowi jeden z podstawowych objawów ADHD.
Kolejnym ważnym obszarem jest rozwijanie funkcji wykonawczych. Są to umiejętności odpowiadające za planowanie, organizację, przewidywanie konsekwencji własnych działań oraz kontrolowanie zachowania. Podczas terapii uczymy dzieci dzielenia dużych zadań na mniejsze etapy, korzystania z kalendarzy, planerów, list zadań oraz prostych strategii pomagających zapamiętywać obowiązki.
Bardzo dużo uwagi poświęcamy również regulacji emocji. Dzieci z ADHD często przeżywają emocje niezwykle intensywnie. Złość, frustracja czy rozczarowanie mogą pojawiać się gwałtownie i równie gwałtownie prowadzić do wybuchów. Podczas terapii uczymy rozpoznawania pierwszych sygnałów narastającego napięcia oraz stosowania skutecznych strategii jego obniżania. Mogą to być techniki oddechowe, krótkie przerwy, ćwiczenia uważności dostosowane do wieku dziecka czy trening rozwiązywania problemów.
Nie zapominamy także o budowaniu poczucia własnej wartości. Niestety wiele dzieci z ADHD ma za sobą liczne niepowodzenia szkolne i społeczne. Często słyszały, że są niegrzeczne, niezdyscyplinowane lub niewystarczająco się starają. Dlatego jednym z ważnych elementów terapii jest pomaganie dziecku w dostrzeganiu swoich mocnych stron, sukcesów i zasobów. Chcemy, aby budowało swoją samoocenę nie na podstawie liczby uwag w dzienniku, lecz na podstawie rzeczywistych kompetencji i osiągnięć.
Redakcja DCP:
Czy terapia obejmuje wyłącznie dziecko?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Zdecydowanie nie. W przypadku ADHD praca z samym dzieckiem zwykle nie wystarcza. Bardzo ważnym elementem terapii jest współpraca z rodzicami, a często również z nauczycielami.
Rodzice uczestniczą w psychoedukacji dotyczącej ADHD. Rozmawiamy o tym, jakie mechanizmy odpowiadają za zachowanie dziecka, dlaczego tradycyjne metody wychowawcze nie zawsze są skuteczne oraz jakie strategie mogą ułatwić codzienne funkcjonowanie całej rodziny.
Pomagamy rodzicom wprowadzać jasne zasady, przewidywalne rutyny oraz systemy wzmacniania pożądanych zachowań. Uczymy, jak wydawać polecenia w sposób prosty i konkretny oraz jak wzmacniać motywację dziecka. Rozmawiamy również o tym, jak reagować na trudne zachowania bez eskalowania konfliktu.
Wielu rodziców przyznaje, że już sama zmiana sposobu komunikowania się z dzieckiem przynosi znaczną poprawę w codziennym funkcjonowaniu rodziny.
Redakcja DCP:
Czy szkoła również odgrywa ważną rolę?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Szkoła jest jednym z najważniejszych środowisk funkcjonowania dziecka z ADHD, dlatego współpraca z nauczycielami ma ogromne znaczenie.
Uczeń spędza w szkole wiele godzin każdego dnia. To właśnie tam pojawiają się największe wymagania dotyczące koncentracji, organizacji pracy, przestrzegania zasad oraz samokontroli. Jeżeli nauczyciele rozumieją specyfikę ADHD i stosują odpowiednie strategie, dziecku zdecydowanie łatwiej wykorzystać swój potencjał.
Często rekomendujemy wprowadzenie prostych dostosowań, takich jak sadzanie ucznia w miejscu ograniczającym liczbę bodźców rozpraszających, dzielenie dłuższych poleceń na krótsze etapy, przypominanie o kolejnych zadaniach, wydłużenie czasu na wykonanie sprawdzianów czy stosowanie częstszych informacji zwrotnych.
Takie działania nie polegają na obniżaniu wymagań edukacyjnych. Ich celem jest stworzenie dziecku warunków, w których może pokazać swoje rzeczywiste możliwości.
Redakcja DCP:
Czy każde dziecko z ADHD wymaga leczenia farmakologicznego?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Nie. Decyzję o włączeniu farmakoterapii zawsze podejmuje lekarz psychiatra dzieci i młodzieży po szczegółowej ocenie klinicznej.
Leczenie farmakologiczne rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy objawy ADHD są na tyle nasilone, że znacząco utrudniają funkcjonowanie dziecka pomimo odpowiednich oddziaływań psychologicznych, wychowawczych i szkolnych. Leki mogą poprawiać koncentrację uwagi, zmniejszać impulsywność oraz ograniczać nadruchliwość, jednak nie zastępują terapii psychologicznej ani pracy nad rozwijaniem umiejętności.
Najlepsze efekty osiąga się zazwyczaj dzięki kompleksowemu podejściu, które obejmuje współpracę rodziny, szkoły, psychologa, psychoterapeuty oraz – jeśli istnieją wskazania – lekarza psychiatry.
Warto podkreślić, że każde dziecko jest inne. Nie istnieje jeden model leczenia odpowiedni dla wszystkich. Dlatego tak ważne jest indywidualne planowanie procesu diagnostycznego i terapeutycznego, z uwzględnieniem potrzeb, możliwości i mocnych stron konkretnego dziecka.
Jeśli twoje dziecko zmaga się z podobnymi trudnościami, umów się na konsultacje z psychologiem w Dolnośląskim Centrum Psychoterapii ! Zapraszamy!
www.dcp.wroclaw.pl
Rejestracja : 71/332 36 70, info@dcp.wroclaw.pl
Dolnośląskie Centrum Psychoterapii ul. Powstańców Śląskich 28-30,Wrocław.
#adhd
#terapia dzieci
#psychologdzieci
#impulsywnosc
#DCP
#DolnoslaskieCentrumPsychoterapii
#psychologwroclaw
