ADHD u dzieci i młodzieży – diagnoza, kryteria rozpoznania oraz możliwości leczenia
Kontynuacja wywiadu z Agnieszką Juszczyk-Mirek – psychologiem i psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym (CBT), specjalistą Dolnośląskiego Centrum Psychoterapii
Redakcja DCP:
Pani Agnieszko, wielu rodziców zastanawia się, kiedy trudności dziecka są jeszcze elementem jego temperamentu, a kiedy można mówić o ADHD. Jakie kryteria diagnostyczne obowiązują obecnie?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
To niezwykle istotne pytanie. Rozpoznanie ADHD nie opiera się na pojedynczym zachowaniu, opinii nauczyciela czy wyniku jednego testu. Jest to proces diagnostyczny, który wymaga zebrania wielu informacji i oceny funkcjonowania dziecka w różnych środowiskach.
Obecnie specjaliści posługują się przede wszystkim dwoma klasyfikacjami diagnostycznymi – ICD-11, opracowaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), oraz DSM-5-TR, opracowaną przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Obie klasyfikacje są bardzo zbliżone i opisują ADHD jako zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujące się utrzymującymi się trudnościami w zakresie uwagi, impulsywności oraz nadruchliwości.
Najważniejsze jest jednak to, że objawy muszą być trwałe, występować w więcej niż jednym środowisku – na przykład zarówno w domu, jak i w szkole – oraz powodować rzeczywiste trudności w funkcjonowaniu dziecka.
Jakie kryteria należy spełnić według DSM-5?
Redakcja DCP:
Czy mogłaby Pani przybliżyć rodzicom, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby można było rozpoznać ADHD?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Oczywiście.
Według klasyfikacji DSM-5 u dzieci do 16. roku życia powinno występować co najmniej sześć objawów nieuwagi i/lub sześć objawów nadruchliwości oraz impulsywności. Objawy muszą utrzymywać się przez minimum sześć miesięcy i być nieadekwatne do poziomu rozwoju dziecka.
Do objawów związanych z zaburzeniami koncentracji uwagi należą między innymi:
- częste popełnianie błędów wynikających z nieuwagi,
- trudność z utrzymaniem koncentracji podczas nauki lub zabawy,
- sprawianie wrażenia, że dziecko nie słucha, kiedy się do niego mówi,
- niekończenie rozpoczętych zadań,
- trudności z planowaniem i organizacją pracy,
- unikanie czynności wymagających dłuższego wysiłku umysłowego,
- częste gubienie potrzebnych przedmiotów,
- łatwe rozpraszanie się bodźcami zewnętrznymi,
- zapominanie o codziennych obowiązkach.
Natomiast do objawów nadruchliwości i impulsywności zaliczamy:
- wiercenie się,
- trudności z pozostaniem na miejscu,
- bieganie lub wspinanie się w nieodpowiednich sytuacjach,
- trudność ze spokojnym uczestniczeniem w zabawie,
- sprawianie wrażenia osoby „będącej w ciągłym ruchu”,
- nadmierną gadatliwość,
- odpowiadanie przed zakończeniem pytania,
- trudność z czekaniem na swoją kolej,
- przerywanie innym oraz wtrącanie się do rozmów lub zabaw.
DSM-5 podkreśla również, że część objawów powinna być obecna przed ukończeniem 12. roku życia, choć nie zawsze muszą być one od razu rozpoznane.
A jakie wymagania stawia klasyfikacja ICD-11?
Redakcja DCP:
Czy ICD-11 różni się znacząco od DSM-5?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Obie klasyfikacje są bardzo spójne. ICD-11 również podkreśla obecność utrwalonych trudności dotyczących:
- koncentracji uwagi,
- nadruchliwości,
- impulsywności.
Objawy powinny:
- występować od wczesnego okresu rozwojowego,
- być obecne w różnych środowiskach,
- znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie dziecka,
- nie wynikać z innych zaburzeń psychicznych lub chorób neurologicznych.
ICD-11 zwraca szczególną uwagę na ocenę funkcjonowania dziecka w codziennym życiu. Nie diagnozujemy ADHD tylko dlatego, że dziecko jest ruchliwe. Rozpoznanie stawiamy wtedy, gdy objawy powodują realne trudności w nauce, relacjach społecznych czy funkcjonowaniu rodziny.
Jak wygląda profesjonalna diagnoza ADHD w Dolnośląskim Centrum Psychoterapii?
Redakcja DCP:
Rodzice często pytają, jak wygląda cały proces diagnostyczny. Czy mogłaby Pani go szczegółowo opisać?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Diagnoza ADHD jest procesem wieloetapowym. Nie polega na jednej rozmowie ani wykonaniu pojedynczego testu. Naszym celem jest jak najdokładniejsze poznanie dziecka oraz jego funkcjonowania w różnych środowiskach.
Pierwszym etapem jest szczegółowy wywiad kliniczny z rodzicami. Rozmawiamy o przebiegu ciąży i porodu, rozwoju psychoruchowym dziecka, jego zachowaniu od najmłodszych lat, funkcjonowaniu w przedszkolu i szkole, relacjach rodzinnych oraz trudnościach, które obserwują opiekunowie.
Następnie przeprowadzamy rozmowę diagnostyczną z dzieckiem lub nastolatkiem. W zależności od wieku wykorzystujemy wywiad kliniczny, obserwację psychologiczną oraz odpowiednio dobrane metody diagnostyczne.
Bardzo ważnym elementem jest analiza dokumentacji, w tym:
- opinii psychologicznych,
- opinii pedagogicznych,
- opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych,
- dokumentacji szkolnej,
- informacji od wychowawców i nauczycieli.
Dzięki temu możemy ocenić, jak dziecko funkcjonuje nie tylko w domu, ale również w środowisku szkolnym.
Jaką rolę odgrywa test Conners 3?
Redakcja DCP:
Wielu rodziców słyszało o kwestionariuszu Conners 3. Czym jest to narzędzie?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Conners 3 to jedno z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych na świecie narzędzi wspomagających diagnozę ADHD u dzieci i młodzieży.
W naszej praktyce wykorzystujemy trzy wersje kwestionariusza:
- formularz dla rodziców,
- formularz dla nauczycieli,
- formularz samoopisowy dla starszych dzieci i nastolatków.
Jest to bardzo cenne rozwiązanie, ponieważ pozwala porównać funkcjonowanie dziecka w różnych środowiskach.
Rodzice często obserwują inne zachowania niż nauczyciele. Zdarza się również, że nastolatek opisuje swoje trudności zupełnie inaczej niż osoby dorosłe. Dopiero zestawienie wszystkich informacji pozwala uzyskać pełny obraz funkcjonowania.
Warto jednak podkreślić, że Conners 3 nie jest testem, który samodzielnie stawia diagnozę ADHD. Jest jednym z elementów całego procesu diagnostycznego i zawsze powinien być interpretowany przez doświadczonego psychologa.
Czy diagnoza psychologiczna wystarcza do rozpoznania ADHD?
Redakcja DCP:
Czy po zakończeniu diagnozy psychologicznej dziecko ma już postawione rozpoznanie ADHD?
Agnieszka Juszczyk-Mirek:
Diagnoza psychologiczna jest niezwykle ważnym etapem, jednak formalne rozpoznanie ADHD stawia lekarz psychiatra dzieci i młodzieży.
Psychiatra analizuje całość zgromadzonej dokumentacji – wyniki diagnozy psychologicznej, wywiad kliniczny, opinie ze szkoły, wyniki kwestionariuszy oraz własne badanie psychiatryczne.
Dopiero na tej podstawie może postawić rozpoznanie zgodne z obowiązującymi klasyfikacjami oraz – jeśli istnieją wskazania – zaproponować leczenie farmakologiczne.
W praktyce bardzo często współpracujemy jako zespół specjalistów: psycholog, psychoterapeuta, psychiatra dziecięcy, a niekiedy także pedagog, logopeda lub neuropsycholog. Takie interdyscyplinarne podejście pozwala przygotować kompleksowy plan pomocy dla dziecka i jego rodziny.
Jeśli twoje dziecko zmaga się z podobnymi trudnościami, umów się na konsultacje z psychologiem w Dolnośląskim Centrum Psychoterapii ! Zapraszamy!
www.dcp.wroclaw.pl
Rejestracja : 71/332 36 70, info@dcp.wroclaw.pl
Dolnośląskie Centrum Psychoterapii ul. Powstańców Śląskich 28-30,Wrocław.
#adhd
#terapia dzieci
#psychologdzieci
#impulsywnosc
#DCP
#DolnoslaskieCentrumPsychoterapii
#psychologwroclaw
